Baker Tilly

Bedrijfsopvolging en –overdracht: vijf voor twaalf om zich grondig voor te bereiden!

 

We kunnen er niet langer omheen: volgens diverse studies staan ongeveer 30 tot 50% van de (familiale) KMO’s in de komende 10 jaar voor een opvolging of overname. Een tweetal tendensen verklaren dit hoge cijfer, met name de gestage vergrijzing van de ondernemers in combinatie met het dalend aantal starters alsook de toenemende complexiteit en internationalisering van het ondernemingsgebeuren die maken dat veel traditioneel familiale ondernemingen hun heil zoeken bij derden-overnemers.

Toch zou het verkeerd zijn om als kandidaat overlater of overnemer overhaast en onvoldoende geïnformeerd van stapel te lopen. Integendeel, een opvolging of overdracht vergt veel en grondig voorbereidingswerk en een planmatige aanpak, die het succes van de overname in zeer belangrijke mate beïnvloeden. Het is dan ook zaak om zo vroeg mogelijk met de voorbereiding te starten. Onvoldoende voorbereiding kan leiden tot verkeerde keuzes en spanningen (bijv. binnen de familie), tot onzekerheid over de toekomst bij de werknemers, risico op verlies van cruciale medewerkers met mogelijks verlies aan expertise, een niet-optimale waardering of prijszetting, enz.

Een bedrijfsopvolging en -overdracht is een vrij complex gegeven met diverse aspecten, die stuk voor stuk in kaart dienen gebracht te worden en op afdoende wijze moeten voorbereid en aangepakt worden, idealiter in samenwerking met professionele adviseurs.

In deze thematische nieuwsbrief laten we een aantal van deze puzzelstukken de revue passeren, in de hoop dat u als kandidaat overlater of overnemer deze aspecten vroegtijdig zal onderkennen en aanpakken. Hierbij zal het volledige overnameproces opgedeeld worden in een aantal fasen, met name de voorbereidende of pre-transactie fase, de eigenlijke transactiefase en de post-transactie of integratiefase. Na een bespreking van elk van deze fasen, volgen een aantal specifieke aandachtspunten op juridisch, financieel (o.a. waardering) en fiscaal vlak.

Pre-transactiefase

Een belangrijke sleutel tot succes situeert zich reeds voor de start van het eigenlijke overnameproces. In de pre-transactiefase moet de kandidaat-overlater zich een aantal vragen stellen over de toekomst van de onderneming, als daar onder meer zijn:

  • Wat zijn de drijfveren achter de vooropgestelde bedrijfsoverdracht (bijv. opvolging door de volgende generatie in de familie, binnenhalen van een nieuwe financiële of industriële partner, afstoten van een bepaalde activiteit of markt of eenvoudigweg verkoop van de onderneming met stopzetting van alle beroepsactiviteiten door de overlater). Van belang voor het succes van de transactie is dat het om ‘positieve’ drijfveren gaat.
  • Is het bedrijf klaar voor een overname of dient er eerst een pre-acquisitie herstructurering uitgevoerd te worden (bijv. stroomlijnen van de groep via verhanging van dochtervennootschappen, concentreren van vastgoed in een aparte vennootschap). Bovendien zal het aangewezen zijn een pre-acquisitie due diligence of audit uit te voeren teneinde bepaalde niet-optimale situaties recht te trekken en een negatieve impact op de overnameprijs te beperken, zoals bijv. inzake intellectuele eigendomsrechten, verdoken kosten, niet-optimale financieringsstructuren, bepaalde niet-verzekerde risico’s, bodemverontreiniging, enz. De uitkomst van dergelijke diagnose zal ook nuttig zijn bij de waardering van de onderneming en de redactie van het informatiedocument (‘information memorandum’) dat overgemaakt wordt aan kandidaat-overnemers.
  • Welke waarde kan er op de onderneming worden gekleefd? Welke zijn de meest geschikte waarderingsmethoden voor de aandelen of het handelsfonds en tot wie kan men zich richten voor professionele bijstand hieromtrent?
  • Vooral voor familiale ondernemingen dient er ook rekening te worden gehouden met een aantal niet louter rationele maar eerder emotionele overwegingen:
    • Is de huidige eigenaar klaar om de onderneming los te laten?
    • Zijn kinderen of andere familieleden geschikt voor de overname?
    • Wat met de kinderen die niet in de overname betrokken kunnen of willen zijn?
    • Blijft de overlater verder actief in de onderneming na de overname?
    • Is er nood aan een verankering van het aandeelhouderschap?
    • Gaat het om een verkoop of wordt er eerder gedacht aan een schenking als overdrachtstechniek?
    • Hoe omgaan met bestaande familieconflicten of gevoeligheden?
    • Is er nood aan een allesomvattende familieovereenkomst?
    • Enz.
  • Bij overdracht aan een derde-koper dient zich de vraag aan wat het profiel is van de ideale overnemer, hoe geschikte overnamekandidaten te vinden, welke hiervoor de meest geschikte kanalen zijn en of hier geen professionele begeleiding en bemiddeling moet voor aangetrokken worden.
  • Wat wenst de overlater over te dragen: aandelen (in een holding of operationele vennootschappen) of activa (handelsfonds). Zijn er bepaalde activa of passiva die niet mee overgaan?

Eens deze reflecties gemaakt zijn en de kandidaat-overlater een concreet overnameplan heeft uitgewerkt, kan er aan de slag gegaan worden, zowel intern binnen de onderneming, als extern. Dit luidt de start in van de transactiefase.

Transactiefase

In de transactiefase worden de conclusies en beslissingen uit de pre-transactiefase gerealiseerd en geïmplementeerd, zowel intern binnen de onderneming (bijv. herstructurering, due diligence, duidelijke communicatie) als extern (bijv. aanspreken overname-adviseurs, opstellen van (anoniem) bedrijfsprofiel, uitwerken van waardering, contactname met diverse kanalen om kandidaat-overnemers te vinden, enz.).

In veel gevallen zal de kandidaat-overlater zich hiervoor laten bijstaan door een gespecialiseerde adviseur of tussenpersoon. Deze zal bijstand en advies kunnen verlenen bij de redactie van het anoniem profiel en het informatiedocument, bij het uittekenen van de structuur van de transactie (activa of aandelen), het schetsen van het profiel van de ideale overnemer, de selectie van de kanalen voor de tekoopstelling, enz.

Het anoniem profiel van de onderneming is een belangrijk document dat bedoeld moet zijn om de interesse van kandidaat-overnemers te wekken en hen eventueel te benaderen. Door de naam niet te vermelden wordt vermeden dat er onrust of onzekerheid ontstaat binnen de onderneming, haar leveranciers en klanten en binnen de betrokken sector. Niettemin dient dit profiel deskundig en transparant opgesteld te worden op een manier die de aandacht trekt en de sterke punten duidelijk belicht, zonder te vervallen in overdrijvingen.

Het informatiedocument heeft een andere doelstelling, met name een gedetailleerde beschrijving te geven van de onderneming, haar geschiedenis en ontwikkeling, de waarden en doelstellingen, de marktpositie, de organisatiestructuur, de klanten, de infrastructuur, het management en personeelsbestand, de intellectuele rechten, de belangrijkste financiële cijfers en ratio’s, enz. Gezien het niveau van detail, zal dit document maar overhandigd worden mits het aangaan van een confidentialiteitverbintenis.

Eens een aantal kandidaat-overnemers zich hebben gemeld zal een selectie worden gemaakt in functie van de profielbeschrijving van de ideale overnemer, met de bedoeling 2 à 3 partijen over te houden, waarmee dan eerste besprekingen kunnen aangeknoopt worden. Zolang partijen voelen dat ze in concurrentie zitten met anderen zullen ze meer geneigd zijn in te gaan op de voorwaarden van de overlater.

Zodra een kandidaat overblijft, zal er in principe een intentieovereenkomst (‘letter of intent’) worden ondertekend, die geheel of gedeeltelijk bindend is voor de partijen.

Vervolgens zal de kandidaat in veel gevallen overgaan tot een vorm van due diligence of boekenonderzoek, waarvan de resultaten een weerslag zullen hebben op de overnameprijs en de bewoordingen van de verkoopovereenkomst, inzonderheid de garanties en schadevergoeding.

De verkoopovereenkomst vormt het sluitstuk van de transactiefase. Deze zal naast het voorwerp van de verkoop en de prijs (vast en/of variabel) ook andere bepalingen bevatten, zoals de betalingsmodaliteiten, de garanties van verkoper en koper, de gevallen van aansprakelijkheid en schadevergoeding, zekerheidstelling voor de betaling van de schadevergoeding, niet-concurrentiebeding, enz.

Naast de verkoopovereenkomst, kunnen er nog andere overeenkomsten afgesloten worden tussen partijen, bijv. een managementovereenkomst voor de periode dat de verkoper nog aan boord blijft of een overeenkomst betreffende een herinvestering (of lening) door de verkoper, eventueel gekoppeld aan een aandeelhoudersovereenkomst met de overnemer.

Post-transactiefase

In deze fase is het belangrijk aandacht te hebben voor correcte en duidelijke communicatie zowel intern binnen de onderneming als extern. Hierbij zal het van belang zijn om alle “stakeholders” mee te krijgen en duidelijkheid te scheppen betreffende de doelstelling en de gevolgen van de overname

Ingeval de verkoper actief blijft binnen de onderneming, zal het ook zaak zijn te werken aan een goede verstandhouding met de nieuwe eigenaar/bestuurders.

Verder zal het eventueel belangrijk zijn te werken aan de integratie van de overgedragen onderneming in de groepsstructuur van de koper. Ook hier kan de blijvend actieve verkoper met zijn ervaring en marktkennis een sleutelrol spelen.

Tenslotte is er ook een rol weggelegd voor de verkoper bij het efficiënt afhandelen van eventuele post-acquisitie betwistingen of claims onder de garanties.

Hierna volgt een beknopt overzicht van een aantal aandachtspunten op juridisch, financieel en fiscaal vlak, waarmee rekening dient gehouden te worden bij het plannen en uitwerken van een overnametransactie.

Juridische aandachtspunten

Elke transactie is anders. Vanuit juridisch oogpunt is het belangrijk de structuur en de transactiedocumenten - zoals een maatpak - zo optimaal mogelijk uit te werken vanuit de concrete omstandigheden. Toch merken we vanuit onze dagelijkse praktijk dat enkele elementen bijna steeds terugkomen. Deze elementen zetten we hierna op een rijtje.

De vertrouwelijkheidsovereenkomst

Deze overeenkomst wordt meestal bij de start van de transactiefase getekend. Soms wordt deze overeenkomst onzorgvuldig opgesteld en af en toe zelfs vergeten. De vertrouwelijkheidsovereenkomst (of confidentialiteitsovereenkomst, of nog non-disclosure overeenkomst) moet ervoor zorgen:

  • dat de vertrouwelijke informatie die een overnemer ter beschikking krijgt met betrekking tot de over te nemen onderneming niet in de markt wordt gegooid of wordt gebruikt door de overnemer om in concurrentie met de onderneming te gaan (marges, klantennamen,…);
  • dat de overnemer geen contact neemt met klanten, leveranciers, werknemers,… zonder akkoord van de overlater, want dergelijke contacten kunnen onrust creëren en zeker als de transactie niet zou doorgaan, zeer nadelige gevolgen voor de onderneming hebben.

Zeker te overwegen is het opnemen van een forfaitaire schadevergoedingsclausule, omdat het bewijzen van het bedrag van de geleden schade bij een overtreding niet altijd evident is.

De ene intentieverklaring is de andere niet

De partijen kunnen kiezen om een uitgebreide intentieverklaring te schrijven, waarin de transactie duidelijk en volledig wordt beschreven. Vooraleer dergelijke intentieverklaring wordt ondertekend, zijn dan veel voorkomende breekpunten reeds in grote lijnen “uitonderhandeld”. Hier gaat het vaak over de impact van de due diligence op de verkoopprijs, de af te leveren verklaringen en garanties over het verleden, de schadevergoedingsregeling en af te leveren “harde” garanties (bankgarantie, gelden geblokkeerd op een rekening,…), niet-concurrentiebedingen,…

Het voordeel van deze aanpak is dat er veel minder risico is dat er tijdens of na de due diligence werkzaamheden, breekpunten opduiken die de transactie kelderen, terwijl beide partijen veel tijd en geld in de due diligence werkzaamheden geïnvesteerd hebben.

Een vaak voorkomende clausule is het vastleggen van een exclusiviteitsperiode, waarin partijen overeenkomen dat ze uitsluitend met elkaar zullen praten en niet met derden.

Het nadeel van een uitgebreide intentieverklaring is wel dat de “voor-fase” vaak langer duurt. Maar zoals frequent het geval is, heeft ook dit nadeel een voordeel, want er wordt dan weer tijd gewonnen bij het onderhandelen van de definitieve koopovereenkomst.

De afweging “ga ik voor een intentieverklaring op een bierkaartje of voor een meer volledige overeenkomst?” dient steeds gemaakt te worden en welke de beste keuze is, hangt af van de concrete omstandigheden. 

Het due diligence onderzoek

Het onderzoek uitgevoerd door de overnemer m.b.t. over te nemen onderneming is op dit ogenblik een heel gebruikelijke stap in het overnameproces. De overnemer wil een zo duidelijk mogelijk beeld hebben van wat er wordt overgenomen. Ook zijn financiers zijn hierin uiteraard erg geïnteresseerd – zo kunnen ze hun risico en de haalbaarheid van het project veel beter inschatten. Besparen op het due diligence onderzoek is zoals jezelf bewust onder-verzekeren – als je geluk hebt dat er zich geen risico’s voordoen of als je genoeg eigen buffer hebt om de schade zelf te betalen, geen probleem; als dat niet zo is, kan je dit als overnemer duur komen te staan.

Anderzijds zien we steeds meer dat de overlater een voorbereidend due diligence onderzoek (zgn. “vendor due diligence”) uitvoert in de pre-transactiefase. De bedoeling hiervan is de risico’s in de onderneming (nog) beter te leren kennen, deze te managen en voor de overnemer niet te veel zaken over te laten om te ontdekken die hij kan gebruiken in de onderhandelingen om de prijs te laten dalen.

De verkoopovereenkomst

De verkoopovereenkomst is het kerndocument van de overdrachtstransactie. Zeer belangrijke bepalingen hierin zijn:

  • De regeling rond het dragen van risico’s over de periode vóór de overdracht, die zich realiseren na de overdracht. Wie draagt welke risico’s (overdrager, overnemer)? Hoe kan de overnemer zeker zijn dat hij de schadevergoeding waarop hij recht heeft ook effectief zal ontvangen?
  • Als de prijs een variabel deel bevat, dat afhangt van toekomstige resultaten (“earn out”), dan moeten de afspraken hieromtrent heel duidelijk op papier worden gezet.
  • Indien een gespreide betaling is overeengekomen, hoe kan de overlater zeker zijn dat hij het uitgestelde deel van de prijs waarop hij recht heeft ook effectief zal ontvangen?
  • De afspraken rond verdere samenwerking met de overlater.
  • Niet-concurrentiebedingen (met de beperkingen in tijd, voorwerp en territoriaal toepassingsgebied).
  • Een regeling rond de opvolging in het bestuur.

Een aandachtspunt is het duidelijk omschrijven van de gebruikte begrippen (bv. winst, cash flow, schade, referentiejaren,…). Interpretatiemogelijkheden openlaten, wil zeggen dat bij discussies iedereen leest wat hij/zij graag zou willen zien staan.

Aanvullende overeenkomsten

Vaak zullen er naast de koopovereenkomst nog aanvullende overeenkomsten dienen ondertekend te worden, zoals daar kunnen zijn:

  • indien de overlater de overname deels mee financiert, wordt daarvoor een leningovereenkomst gesloten;
  • indien de overlater nog een tijd meewerkt, moeten de afspraken duidelijk op papier staan;
  • indien de overlater een onroerend goed verhuurt aan de overgelaten onderneming, wordt de huurovereenkomst vaak herbekeken;
  • de overnemer verleent mogelijk diensten aan de overgenomen onderneming. Ook deze afspraken worden dan op papier gezet.

Tot slot kunnen we nog vermelden dat het van belang is dat de overlater (en ook de overnemer) zich goed laat omringen, want veelal zullen het onderhandelen en uitschrijven van dergelijke documenten niet in zijn ervaringsdomein liggen. Er moet dus een vertrouwensrelatie zijn/worden opgebouwd met de adviseurs om het hele proces vlot te laten verlopen.

Financiële aandachtspunten

Wij verwijzen naar het fiscale luik omtrent verschil tussen overdracht van aandelen of van activa. Deze bijdrage handelt specifiek over de overdracht van aandelen.

Aandachtspunten bij de waardebepaling van een pakket aandelen van een vennootschap

Bij de waardebepaling van een vennootschap zijn 3 elementen van belang:

  1. Welke substantie zit er in de vennootschap ?
  2. Wat is het recurrent genormaliseerd rendement?
  3. Wat is het risicoprofiel van het bedrijf?

 

 

 

Deze 3 elementen dienen zorgvuldig doorgelicht door een kandidaat verkoper. Enkele voorbeelden ter verduidelijking:

1. Inzake de substantie:

a. Onroerend goed:

i. Is er een onroerend goed aanwezig in de vennootschap?

ii. Gaat het onroerend goed mee in de transactie of wordt het best afgesplitst?

iii. Wat is de actuele marktwaarde van het pand? Is er een schatting uitgevoerd? Hou rekening
     met de eventuele belastinglatentie.

iv. Indien het pand niet meegaat, tegen welke voorwaarden wordt het verhuurd na een transactie?

v. Is het pand integraal bedrijfsmatig gebruikt of wordt het deels verhuurd?

b. Installaties en machines:

i. Zijn alle activa bedrijfseconomisch noodzakelijk en in gebruik?

ii. Wat is de actuele marktwaarde van deze activa? Ook hier speelt een eventuele belastinglatentie.

iii. Is er voldoende geïnvesteerd of kan de koper argumenteren dat er een inhaalbeweging dient
    te worden voorzien?

c. Staan voorraden en vorderingen correct gewaardeerd?

d. Zijn er hangende geschillen of claims die niet geprovisioneerd zijn?

e. Zijn er kasoverschotten of is er een netto schuldpositie?

2. Inzake het rendement:

Zowel het winstrendement als de kasstromen zijn parameters die de waardebepaling beïnvloeden. De basis van elke waardering ligt in een goede inschatting van de recurrente en genormaliseerde stromen die een onderneming naar de toekomst toe kan realiseren. Deze kunnen verschillen van de historische boekhoudkundige rendementen. De belangrijkste aandachtspunten zijn:

  • Eliminatie van eenmalige en/of uitzonderlijke kosten of opbrengsten
  • Normalisatie van historische stromen naar o.a. bestuurders/zaakvoerders, inter-company stromen, huur, …
  • Inschatting van de (groei-) vooruitzichten en opportuniteiten
  • Inschatting van vervangingsinvesteringen en bedrijfskapitaalbehoeften naar de toekomst toe, rekening houdend met de historische situatie en de vooruitzichten.

3. Inzake het risicoprofiel van de onderneming:

Een kandidaat-koper zal zich een idee wensen te vormen van de risicofactoren verbonden aan de activiteit van de doelvennootschap. Enkele voorbeelden ter illustratie:

  • Economische afhankelijkheden van (bepaalde) bedrijfsleiders, leveranciers, klanten, contracten, enz. kan het risicoprofiel van de onderneming verhogen
  • Wat zijn de sectorrisico’s?
  • Heeft de vennootschap een sterke marktpositie? Een niche activiteit? Hoe ziet de concurrentie eruit?

Hoe hoger het risicoprofiel hoe meer druk op de waardering.

Een goede voorbereiding van de overdracht komt er dus op neer na te denken over de substantie die noodzakelijk is voor de activiteit, een correcte inschatting van de waarde hiervan te hebben, en eventueel reeds de nodige maatregelen te voorzien om de vennootschap te ontdoen van de overtollige activa en het onroerend goed een gewenste positie toe te kennen. Discussies over normalisaties kunnen vermeden worden indien in de jaren voorafgaand aan een transactie zoveel mogelijk ‘normale stromen’ worden vastgelegd tussen verwante partijen. En tenslotte dient een verkoper zich bewust te zijn van eventuele risico’s (zoals een te grote afhankelijkheid van zijn/haar persoon waardoor een onderneming zelfs onverkoopbaar kan worden) en de noodzakelijke stappen te ondernemen om deze risico’s te verlagen.

Courante waarderingsmethoden

Er bestaan diverse methoden om een onderneming te waarderen, afhankelijk van het soort onderneming en de invalshoek die men neemt: gecorrigeerde substantiële waarde, methode van de overwinst/meeropbrengstencapaciteit, kasstroommethodes (‘Discounted Cash Flow’ of ‘DCF’ methode), ‘multiple’ methodes (bijv Ebitda multiple) en gemengde methodes.

Waarderingen op gecorrigeerde substantiële waarde, gebaseerd op het eigen vermogen van de onderneming, zijn toepasselijk op holdings en patrimoniumvennootschappen. Waarderingen op basis van kasstroom (zoals de DCF methodes) worden vooral gehanteerd door financiële overnemers die de terugverdientijd van hun investering wensen in te schatten. Ook banken kijken naar de stromen die een onderneming genereert om een overnamefinanciering mogelijk te maken. Door de rechtbanken wordt vaak gevraagd om een mix van methodes te berekenen, en bij industriële overnames wordt vaak gewerkt met ‘multiple’ waarderingen.

In wezen bestaat er geen perfecte methode om een waarde van een onderneming te bepalen. Het is echter wel van belang inzicht te hebben in de juiste toepassing van een berekening in de juiste context, en wij stellen vast dat hierbij vaak fouten worden gemaakt die kunnen leiden tot een foute inschatting van de waarde. Professionele begeleiding in dat proces van waarderen is derhalve geen overtollige luxe.

Wat men bij een waardering tracht te doen is een zo correct mogelijke inschatting of indicatie van de waarde te maken op basis van de formule(s) die het beste past (passen) bij de aard van de onderneming/activiteit. De uiteindelijke prijszetting gebeurt aan de onderhandelingstafel waarbij partijen in de negotiatie ook rekening houden met elementen die eigen zijn aan een specifieke situatie tussen kandidaat-koper en -verkoper zoals integratievoordelen, schaalvergroting, diversificatie opportuniteiten, continuïteit van de onderneming verzekeren, ... Deze elementen kunnen niet a priori in een waardebepaling worden opgenomen maar bepalen wel mee de finale prijs. Ook begeleiding vragen bij dit proces kan lonend zijn voor een kandidaat-overlater.

Fiscale aandachtspunten

In de praktijk is het van groot belang voldoende op de hoogte te zijn van de fiscale aspecten en gevolgen van de voorgenomen ondernemingsoverdracht, waarbij een belangrijk onderscheid bestaat tussen de overdracht van aandelen en de overdracht van activa. Naast de gevolgen voor directe belastingen (vennootschapsbelasting of personenbelasting), moet de aandacht zeker ook uitgaan naar indirecte belastingen (inz. BTW en registratierechten), alsook naar successierechten inzonderheid ingeval van familiale opvolging. Vaak zijn er ook buitenlandse fiscale aspecten, als bijv. buitenlandse vennootschappen, bijkantoren of activa bij de transactie betrokken zijn. De bijstand van een fiscaal expert is terzake onontbeerlijk.

(a) Relevantie van onderscheid tussen verkoop van activa en van aandelen

Een aandelenverkoop wordt op fiscaal vlak duidelijk anders behandeld dan een verkoop van activa. Zo zal een verkoper (individu of vennootschap) er traditioneel de voorkeur aan geven om aandelen te verkopen, dit omwille van de volledige vrijstelling of toepassing van een verlaagd tarief (zie hierna onder punt (b)), terwijl een koper in principe eerder activa wenst te kopen, gezien de mogelijkheid om deze af te schrijven op grond van hun aanschaffingswaarde. Verder strekt het onderscheid zich ook uit tot de indirecte belastingen: in principe gaat een aandelenoverdracht geen BTW of registratierechten opeisbaar maken, terwijl deze belastingen wel aan de orde kunnen zijn bij een overdracht van bedrijfsactiva (zie hierna onder punt (c)).

(b) Behandeling van meer- of minderwaarden bij de verkoper

Aandelen

Een particuliere aandeelhouder zal in principe niet belast worden op enige meerwaarden die hij realiseert bij de verkoop aan derden van aandelen die deel uitmaken van zijn privaat patrimonium. Er geldt echter één uitzondering, met name voor meerwaarden op aandelen die deel uitmaken van een ‘aanmerkelijk belang’ van meer dan 25% in een Belgische vennootschap, indien de koper een rechtspersoon is gevestigd buiten de Europese Economische Ruimte (“EER”). Dergelijke meerwaarden zijn belastbaar aan 16,5% (plus gemeentebelastingen). In het eerder uitzonderlijk geval dat de aandelen deel uitmaken van het professioneel patrimonium zullen de meerwaarden in principe belastbaar zijn aan de progressieve tarieven, doch een verlaagd tarief van 16,5% (plus gemeentebelastingen) geldt indien de aandelen meer dan 5 jaar voor de beroepswerkzaamheid zijn gebruikt.

Is de verkoper een vennootschap, dan dient een onderscheid gemaakt tussen ‘kleine’ en ‘grote’ vennootschappen (in de zin van art. 15 W. Venn.) en ‘korte termijn’ en andere meerwaarden. Is de verkoper een ‘kleine’ vennootschap, dan zijn de meerwaarden steeds vrijgesteld, tenzij ze gerealiseerd worden binnen het eerste jaar, in welk geval een afzonderlijk tarief van 25,75% geldt.

Voor ‘grote’ vennootschappen geldt er steeds een tarief van 0,412%, tenzij voor eerste jaarsmeerwaarden, die terug aan 25,75% belast zullen worden.

Activa

Verkoopt een vennootschap bedrijfsactiva, dan zullen de meerwaarden in principe onmiddellijk aan het normaal tarief van 33,99% (of de KMO-tarieven) belastbaar zijn, doch er is een mogelijkheid tot spreiding van de belasting op bepaalde meerwaarden mits wederbelegging van de verkoopprijs in afschrijfbare (im)materiële vaste activa die voor professionele activiteiten worden gebruikt in de EER.

Het taxatieregime voor natuurlijke personen is wat complexer en hangt af van diverse factoren, zoals al of niet stopzetting van de beroepsactiviteit en het type van actief. Meerwaarden kunnen aan progressieve tarieven belast worden, doch bij stopzetting zijn verlaagde tarieven van 33% of 16,5% (+ gemeentebelastingen) mogelijk. Meerwaarden op (im)materiële vaste activa kunnen in principe ook gespreid belast worden mits tijdige wederbelegging van de verkoopprijs.

(c) BTW aspecten en registratierechten

BTW en/of registratierechten zullen in de praktijk enkel aan de orde zijn bij een verkoop van activa. Zo zal een verkoop van vastgoed in principe steeds het verkooprecht (10% in Vlaams Gewest, 12,5% daarbuiten) opeisbaar maken, tenzij het gaat om de overdracht van een voor BTW doeleinden ‘nieuw’ gebouw (eventueel met bijhorend terrein) waarop dan BTW zal verschuldigd zijn aan 21%. Indien het gaat om de verkoop van een algemeenheid van goederen, van een bedrijfsafdeling of een handelsfonds aan een BTW-plichtige, dient er onder bepaalde voorwaarden geen BTW aangerekend te worden.

(d) Prijsaanpassing of schadevergoeding

Een aandachtspunt in de koopovereenkomst betreft de vraag of vergoedingen voor risico’s of schending van garanties de vorm aannemen van een schadevergoeding of een aanpassing van de koopprijs. Voor de koper is het veelal beter dat het om een prijsaanpassing gaat, teneinde te vermijden dat de ontvangen betaling een belastbare opbrengst uitmaakt. De verkoper daarentegen zal geen problemen hebben met een schadevergoeding, in de mate dat deze leidt tot een fiscaal aftrekbare beroepskost, dit in tegenstelling tot een prijsaanpassing.

(e) Notificaties en certificaten bij overdracht van activa

Bij een verkoop van bedrijfsactiva als één geheel met behoud van het cliënteel zal de overdracht in principe niet tegenstelbaar zijn aan de ontvangers van directe belastingen, BTW en de autoriteiten inzake sociale zekerheid, dan na een maand die volgt op de maand waarin een eensluidend afschrift van de overdrachtsakte ter kennis is gebracht van deze instanties. Bovendien zal de overnemer tot op zekere hoogte hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de fiscale of sociale schulden van de overdrager die op het einde van die periode nog openstaan. Beide sancties kunnen echter voorkomen worden indien de overdrager bij de genotifieerde akte het relevante fiscaal of sociaal certificaat voegt dat niet eerder dan een maand voordien is uitgegeven. De overdrager dient de betrokken certificaten tot bevestiging van de afwezigheid van fiscale of sociale schulden tijdig aan te vragen.

(f) Fiscale risico’s en garanties

Bijzondere aandacht zal besteed moeten worden aan de garanties die de verkoper op fiscaal vlak dient te geven aan de koper. Fiscale (en andere) risico’s welke aan het licht zijn gekomen via de due diligence worden veelal in een apart document (‘disclosure letter’) opgenomen en kunnen normaal geen basis meer vormen voor vergoeding onder de garanties, doch wel de finale koopprijs beïnvloeden.

De omvang en het detail van de fiscale garanties zal veelal het voorwerp uitmaken van de contractnegotiaties tussen partijen. Ook de omvang van de vergoedingsplicht voor fiscale claims zal vaak het voorwerp van discussie zijn. Hoe ver in de tijd keert men terug? Drie jaar of de toepasselijke wettelijke verjaringstermijn, die dan nog afhangt van het type van belasting, vergoedingsplafond voor fiscale claims?

(g) Estate planning

Erfrecht en schenkings- of successierechten

Vooral bij familiale opvolging, waar er vaak gewerkt wordt met schenkingen van ondernemingen of aandelen in familiale ondernemingen, zijn de erfrechtelijke aspecten en fiscale aspecten een belangrijk aandachtspunt. Sedert enkele jaren is in het Vlaams en Waals Gewest niet langer de vererving, doch de schenking van (aandelen in) een familiale onderneming fiscaal vrijgesteld (mits voldoening aan een aantal voorwaarden), precies om de tijdige opvolging en kennisoverdracht in familiale ondernemingen te faciliteren. Het Brussels gewest houdt het voorlopig bij een verlaagd schenkingsrecht van 3%. De vererving van familiale ondernemingen daarentegen geniet in Vlaanderen en Brussel van een verlaagd successierecht, terwijl een voorwaardelijke vrijstelling geldt in het Waals Gewest.

In geval van schenking (of legatering) aan kinderen of andere familieleden mag men echter niet het erfrecht uit het oog verliezen, inzonderheid wat betreft het reservatair erfdeel van kinderen, ouders en langstlevende echtgeno(o)t(e). Overschrijdt een bepaalde schenking (of legaat) het beschikbaar gedeelte van de nalatenschap, dan kunnen de reservataire erfgenamen hiertegen opkomen en om inkorting vragen teneinde hun aangetast deel in de reserve terug te krijgen.

Ook in deze materie is professioneel advies sterk aangewezen om familiale twisten ingevolge de opvolging te voorkomen.

Belegging van verkoopopbrengst

Eens de overname gerealiseerd en de verkoopprijs ontvangen is staat de overlater vaak voor de vraag wat hij of zij met dit kapitaal gaat aanvangen. Denkt men aan een herinvestering in een andere onderneming, in (beleggings-) vastgoed of financiële waarden ter voorbereiding van de oude dag of wenst men nu reeds bepaalde personen binnen of buiten de familie een financieel duwtje in de rug te geven? Terug moeten overwegingen van erfrecht en schenkings- of successierechten de nodige aandacht krijgen. Bij beleggingen in het buitenland of zelfs emigratie naar zonniger oorden zou men zich best ook goed informeren over de lokale regels en fiscaliteit en de gevolgen hiervan op Belgisch niveau, teneinde onaangename verrassingen achteraf te vermijden.

Coming soon : resultaten van internationaal onderzoek door Baker Tilly International

Niet alleen in België maar op internationaal niveau wordt veel aandacht besteed aan het belang van een goede bedrijfsoverdracht. Dit is niet verwonderlijk omdat de mate waarin het belang van een onderneming centraal staat in de bedrijfsoverdracht, mee bepalend is voor haar voortbestaan en indirect bijdraagt tot een gezonde economie. Dat de leiding van 30 tot 50% van de familiale ondernemingen in de komende 10 jaar in andere handen overgaat is een internationaal fenomeen en resulteert op economisch vlak in een enorme verschuiving van kapitaal én controle. Een goede begeleiding van dit proces is dus cruciaal en overstijgt de belangen van de overlater en overnemer.

Om meer inzicht te krijgen in de drijfveren en succesfactoren van een goede bedrijfsoverdracht in de huidige economische context, voerde Baker Tilly International rond dit onderwerp een internationaal onderzoek uit in samenwerking met de universiteit van Swinburne (Australië). De resultaten van dit onderzoek worden eind deze maand bekendgemaakt. Meer hierover binnenkort op onze website !

Intussen kan u de voorlopige resultaten van het onderzoek vinden via de link naar onze website

Wenst u over dit alles meer te weten te komen of wenst u geholpen en geadviseerd te worden in het kader van een mogelijke overlating, overname of familiale opvolgingsproblematiek dan is Baker Tilly Belgium zeker de geschikte partner hiervoor.

 

Onze specialisten ter zake hebben in de loop van de jaren een stevige expertise met een zeer betrouwbare reputatie opgebouwd. Voor u staat een team van ervaren auditors, accountants, fiscalisten en juristen klaar.

 

U kan hiervoor steeds contact opnemen met één van de vennoten van Baker Tilly Belgium.

 23/10/2014